In een buitenschoolse opvang raadpleegt een begeleider het pedagogisch project wanneer die twijfelt over de keuze van een activiteit. Vraagt de directeur van de opvang zich af of die activiteit past bij de waarden van de vereniging, dan kijkt die naar het educatieve project. Deze twee documenten vullen elkaar dagelijks aan, maar worden vaak met elkaar verward omdat ze allebei over kinderen, doelstellingen en opvoeding gaan.
Inzicht in het verschil tussen het educatieve project en het pedagogisch project helpt onduidelijkheden te voorkomen die de samenwerking binnen het team en de communicatie met gezinnen bemoeilijken.
Wie schrijft welk document: de vraag naar de auteur
Het educatieve project wordt opgesteld door de organisator van de opvang. Dat kan een vereniging, een lokale overheid of een beherend bedrijf zijn. Het document bepaalt de koers: de waarden, de educatieve prioriteiten en de doelgroep. De organisator neemt hiermee verantwoordelijkheid op zich tegenover de gezinnen en de overheid.
Het pedagogisch project wordt opgesteld door de directeur en het begeleidingsteam. Zij vertalen de koers naar de dagelijkse praktijk: het programma, de methoden, de groepsindeling en de regels voor het samenleven. Zo wordt een algemene intentie omgezet in een concrete werkwijze.
Deze taakverdeling is geen interne organisatorische keuze. De Franse Code de l’action sociale et des familles (artikelen R227-23 en R227-24) schrijft voor dat het educatieve project wordt opgesteld door de natuurlijke persoon of rechtspersoon die de opvang organiseert. Begeleiders en de directeur nemen er kennis van voordat ze aan de slag gaan en stellen op basis van dit kader het pedagogisch project op.
Doelstellingen van het educatieve project: de koers bepalen zonder activiteiten in detail uit te werken
Educatieve projecten zijn vaak te gedetailleerd: ze sommen specifieke activiteiten op of beschrijven het dagprogramma. Dat is niet hun functie.
Een educatief project beantwoordt een eenvoudige vraag: welk kind willen we begeleiden, en waarheen? De antwoorden worden geformuleerd als brede educatieve doelstellingen: zelfstandigheid bevorderen, samenwerking stimuleren, rekening houden met het tempo van elk kind en minderjarigen met een beperking laten meedoen.
Het document vermeldt ook welke middelen de organisator beschikbaar stelt (ruimtes, budget, begeleiding) en welke maatregelen zijn voorzien om het verloop van de opvang te volgen. Het moet met de ouders worden gedeeld en is daarmee zowel een instrument voor transparantie als voor sturing.
Waarover het educatieve project geen uitspraak doet
Het bepaalt niet of er op dinsdag theater is of op donderdag sport. Ook kiest het niet tussen een uitstap naar het bos en een kookworkshop. Die keuzes horen thuis in het pedagogisch project. Als de organisator te veel details vastlegt, beperkt die de ruimte van het team om de aanpak aan de praktijk aan te passen en verliest het pedagogisch project zijn nut.
Inhoud van het pedagogisch project: praktische keuzes in dienst van de doelstellingen
Het pedagogisch project vertrekt vanuit de educatieve doelstellingen en vertaalt die naar concrete beslissingen. Het bevat onder meer:
- Een beschrijving van de aangeboden activiteiten, de opbouw ervan en de link met de educatieve doelstellingen van de organisator
- De organisatie van de dagelijkse momenten (onthaal, maaltijden, rust, overgangen), afgestemd op de lichamelijke en psychologische behoeften van minderjarigen
- De manier waarop de opvang wordt geëvalueerd, zodat kan worden nagegaan of de doelstellingen zijn bereikt en de werking tijdens het verblijf kan worden bijgestuurd
- De taakverdeling binnen het begeleidingsteam, met de verantwoordelijkheden van de directeur en elke begeleider
Het pedagogisch project wordt voor elke sessie of periode opnieuw opgesteld. Een buitenschoolse opvang die het hele jaar door open is, kan meerdere opeenvolgende versies hebben, afgestemd op de zomervakantie, woensdagen of korte schoolvakanties. Het educatieve project blijft daarentegen meerdere jaren hetzelfde.
Wanneer het team in de praktijk het pedagogisch project bijstuurt
Tijdens een vakantieverblijf kan het team merken dat een groep kinderen anders reageert op bepaalde activiteiten dan verwacht. Het pedagogisch project ligt niet vast. Door de werking tussentijds te evalueren, kunnen activiteiten worden aangepast zonder afbreuk te doen aan de educatieve doelstellingen van de organisator, zolang de aanpassing aansluit bij de oorspronkelijke koers.
Daar zit het verschil: je kunt de manier veranderen zonder het doel te veranderen.
Hoe het educatieve en pedagogisch project op elkaar aansluiten in collectieve opvang voor minderjarigen
In de praktijk vormen de twee documenten samen een keten. De organisator dient het educatieve project in wanneer de opvang bij de overheidsdiensten wordt aangemeld (via het TAM-platform). Vervolgens stelt de directeur op basis van dit kader het pedagogisch project op.
Ouders kunnen het educatieve project inkijken. Afhankelijk van de opvang kan ook het pedagogisch project met hen worden gedeeld, maar de wettelijke verplichting geldt voor het eerste document. Dit onderscheid heeft een direct gevolg: de organisator legt met het educatieve project verantwoording af aan de gezinnen, terwijl het team met het pedagogisch project verantwoording aflegt aan de organisator.
Het PEDT: een derde niveau dat je niet met de andere moet verwarren
Op gemeentelijk niveau stemt het Projet éducatif territorial (PEDT) de schooltijd, buitenschoolse opvang en activiteiten buiten schooltijd op elkaar af, samen met alle lokale betrokkenen. Het vervangt noch het educatieve project van een opvang, noch het pedagogisch project. Het PEDT zorgt voor samenhang tussen verschillende opvanginitiatieven binnen hetzelfde gebied, onder meer in het kader van het Plan Mercredi, dat de woensdagactiviteiten op deze doorgaande lijn wil laten aansluiten.
Het PEDT verwarren met het educatieve project is hetzelfde als de strategie van een gebied verwarren met die van een opvang. Beide kunnen naast elkaar bestaan, maar ze hebben niet dezelfde auteur en reikwijdte.
In de praktijk is het bij het opstellen of bijwerken van een van deze documenten vooral belangrijk om na te gaan of het de juiste vraag beantwoordt: het educatieve project zegt waar we naartoe gaan, het pedagogisch project zegt hoe we daar komen en het PEDT zegt hoe we lokaal samen vooruitgaan.
